Diz Kireçlenmesinde Ne Zaman Fizik Tedavi, Ne Zaman Enjeksiyon, Ne Zaman Cerrahi?

Diz kireçlenmesi (osteoartrit), eklem kıkırdağının zamanla yıpranması sonucu gelişen ve ağrı, tutukluk ile hareket kısıtlılığına neden olan kronik bir eklem hastalığıdır.

Tedavide amaç yalnızca ağrıyı azaltmak değil, aynı zamanda hastanın hareket kabiliyetini korumak ve yaşam kalitesini artırmaktır.

Güncel uluslararası kılavuzlar, tedavinin basamaklı ve kişiye özel planlanmasını önermektedir.

1. Ne Zaman Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon (FTR)?

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon, diz kireçlenmesinde çoğu hasta için ilk basamak tedavidir. Özellikle hafif ve orta evre kireçlenmesi olan, günlük yaşam aktivitelerinde zorlanmaya başlayan veya ağrı nedeniyle hareketten kaçınan hastalarda öncelikle FTR programı planlanmalıdır.

FTR kapsamında;

• Hastaya özel egzersiz programı,

• Quadriceps ve kalça kaslarını güçlendirme,

• Eklem hareket açıklığını artıran uygulamalar,

• Denge ve yürüme eğitimi,

• Kilo kontrolü ve yaşam tarzı düzenlemeleri,

• Gerektiğinde fizik tedavi modaliteleri uygulanır.

Bilimsel çalışmalar, düzenli egzersiz ve fizik tedavinin ağrıyı azalttığını, fonksiyonları iyileştirdiğini ve birçok hastada cerrahi gereksinimini geciktirebildiğini göstermektedir. 

Yaş veya diğer hastalıklar nedeniyle cerrahi geçiremeyecek hastalarda da günlük yaşam kalitesini artırmasından dolayı iyi bir alternatiftir.

Ayrıca fizik tedavi ve egzersiz hasta cerrahi olsa dahi uygulanmalıdır. Cerrahi öncesi tedavinin cerrahi sonrası fonksiyonu pozitif etkilediği de bilinmektedir.

2. Ne Zaman Enjeksiyon Tedavisi?

Eklem kıkırdak problemleri, eklem kapsül enflamasyonu, tendinit, sinovit (eklem içi sıvı iltihabı) gibi durumlarda fizik tedavi ve egzersize ek olarak eklem içi ve eklem dışı enjeksiyonlar tedaviyi hızlandırabilir.

Enjeksiyon tedavileri özellikle;

• Fizik tedaviden yeterli fayda göremeyen,

• Hareket sırasında belirgin ağrısı bulunan,

• Cerrahi gerektirecek kadar ileri evrede olmayan,

• Günlük yaşam kalitesi bozulan hastalarda uygulanabilir.

Kortikosteroid enjeksiyonları kısa süreli ağrı kontrolü sağlayabilirken, hyalüronik asit enjeksiyonları eklemde iltihabı azaltır, eklem kayganlığını artırmayı hedefler.

Uygun hastalarda PRP, eksozom ve kök hücre enjeksiyonları da uygulanabilir.

Proloterapi enjeksiyonlarıyla da diz çevresi tendon ve bağ dokunun güçlenmesi sağlanmaya çalışılır.

En iyi sonuç için enjeksiyonların ultrason eşliğinde uygulanması, ilacın doğru anatomik bölgeye ulaşmasına yardımcı olur.

3. Ne Zaman Cerrahi Tedavi?

Cerrahi tedavi, tüm konservatif yöntemlere rağmen ağrısı devam eden ve yaşam kalitesi belirgin şekilde bozulan hastalarda değerlendirilir.

Aşağıdaki durumlarda ortopedik cerrahi görüşü önerilir:

• İleri derecede kıkırdak kaybı,

• İstirahat ve gece ağrısı,

• Yürüme mesafesinin ciddi şekilde azalması,

• Merdiven çıkamama,

• Fizik tedavi, ilaç ve enjeksiyon tedavilerine rağmen devam eden şiddetli yakınmalar.

Bu hastalarda diz protezi ameliyatı uzun dönem ağrı kontrolü ve fonksiyonel iyileşme açısından en etkili tedavi seçeneği olabilir. Gereksiz yere cerrahiyi geciktirmek, hareket kaybı ve yaşam kalitesinde daha fazla bozulmaya yol açabilir.

Tedavide Doğru Sıralama

Her hastanın tedavi planı farklıdır. Genel yaklaşım şu şekildedir:

Hasta eğitimi ve yaşam tarzı düzenlemeleri → Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon → Gerektiğinde ilaç ve ultrason eşliğinde enjeksiyon tedavileri → İleri evrede cerrahi değerlendirme.

En başarılı sonuçlar, hastanın klinik bulguları, radyolojik evresi, yaşı, aktivite düzeyi ve beklentileri birlikte değerlendirilerek oluşturulan kişiye özel tedavi planı ile elde edilir.

Uzm. Dr. Yıldız Gonca DOĞRU